Contribute

"We need to make Minnesota great again by investing in education and creating jobs through the clean energy economy."
- Matt Entenza -

Hmong

Home > Hmong

Meet Matt - Hmong translation

Equal Rights for All - Hmong Translation

Our Economy

 

Peb li Kev Noj Kev Haus:  Tsim kom peb lub neej yav pemsuab muaj cov xob fawsfab uas huv.

Lub npe Silicon Valley yog tis rau xyoo 1971 los ntawm ib tus neeg sau xovxwm txog ib lub chaw haujlwm nyob Santa Clara County, California.  Thajchaw no yog lub hauvpaus chaw ntawm txojkev tsim tej khoom me-me uas siv xob fawsfab li tej computer thiab tej video game, ces txawm ntaus hau txojkev zuj zug los tsim tau txog pua yam khoom uas peb siv niaj hnub no. 

"Silicon Valley" yog ib lub npe uas zoo yam nkaus li tej lo lus xws li tias, kev tsim yam tshiab thiab txojkev vammeej.  Lub npe no piav txog ib qhov chaw uas tej tibneeg muaj tswvyim tsim ub tsim no, nqig peev los ntawm tej tibneeg uas muaj nyiaj, hloov tau peb lub tebchaws txojkev khwv noj khwv haus, pab tau txojkev mus kawm ntawv, thiab pub tau txojkev lomzem. 

Thaum kuv tau mus ncig thoob lub lav Minnesota, kuv qhia pejxeem Minnesota tias peb muaj peevxwm ua tau zoo li lub zos Silicon Valley uas yog siv cov xob fawsfab uas huv thiab tej khoom noj xob fawsfas uas huv.  Qhov kuv hais li no mas txhais tau tias, peb muaj peevxwm ua tus ntaus thawj hloov tau Minnesota lub neej mus rau qhov zoo uas zoo ib yam li 40 xyoo uas nyob rau lub zos Silicon Valley.  Zaum no, yuav muaj ntau yam nyuaj xws li:  Peb txojkev noj kev nyob yav pem suab thiab lub ntiajteb puas yuav huv ntxim nyob lawm.

Lub lav Minnesota muaj peevxwm npaj rau txojkev uas tsim cov xob fawsfab uas huv thiab tsim tej cuabyeej uas siv xob fawsfab uas yuav hloov thiab pab txhawb kom lub lav Minnesota muaj ntau yam zoo, uas yuav tsim tau haujlwm ntau thiab pab peb lub tebchaws Amelikas nce ib qib mus rau lawm yav tom ntej.  Yam uas peb tsimnyog muaj ua ntej tshaj plawg yog muaj lub zeemmuag, ces muab hloov los ua txojcai rau peb taug thiab siv coj los txhawb kom lub lav Minnesota dhau tau mus ua lub lav uas ntaus thawj nyob rau hauv tebchaws Asmilikas teb.

Yam xob fawsfab uas huv no thiab tej cuabyeej no yog tej yam uas ib txwm zoo rau hauv Minnesota xws li: Tsim yam tshiab, tsim yam khoomsiv tshiab uas zoo, thiab tsim cov haujlwm uas siv txojkev kawm txawj los ua. 

Minnesota muaj lub qhov chaw tiag taw uas yuav xeem yeej lwm lub lav uas nyob thoob plawg hauv Asmelikas xws li tej yam uas zoo li no:

  • Siv huabcua coj los tsim xob fawsfab
  • Siv lub hnub coj los tsim xob fawsfab
  • Siv cov qoob loo coj los tsim roj av
  • Siv cov qoob loo roj av coj los tsim tej yam khoom siv uas txhob tsim khibnyawb

Minnesota yuav tau muaj txojkev ntaus thawj tsim cov haujlwm uas hais los saum no.  Lub sijhawj uas kev noj kev nyob tau poob qig, peb yuav tsum muaj zeemmuag rau yav pemsuab.  Cov chaw haujlwm uas tsis yog nomtswv tswj yuav npaj tsim tej uas lub lav tau hom tseg tias yuav tau tsim tej yam koom siv uas huv rau lub tebchaws.  Peb lub lav Minnesota no yuav tsum yog lub uas ntaus thawj.

Kom txojkev noj vammeej, peb yuav tsum tau npaj kom peb huamvam rau cov uas hais los saum no.  Thaum peb ua tej uas tau hais los, Minnesota yuav rov qab vammeej dua .

Education

E-12 Education

Xyoo 1870, kuv tus yawg koob tau los txog rau Minnesota tom qab txojkev sib ntaus sib tua uas yog pab Asmelikas qaum teb thiab pab qab teb muaj kev sib phiv, nws tau los nyob rau 80 acre av, ze rau ntawm lub zos Marietta.  Lub sijhawm no, lub neej yeej tsis yooj yim, thiab thawj xyoo mas yog ib lub caij uas nyuaj kawg li.  Tabsis cov pejxeem sawvdaws sib koom siab heev, txawm tej qoob loo qhuav tag tsis zoo thiab tej tsev los xau-xau nag.  Thaum lub sijhawm rov pib zoo zog, cov pejxeem sib koom nyiaj coj los tsim tau ob yam:  Ib lub tuamtsev teev ntuj thiab ib lub tsevkawm ntawv. 

Kev kawm ntawv yog lub lav Minnesota ib tug txha tseem ceeb uas muaj nuj nqis thiab lub hauvpaus rau peb txojkev uas yuav khwv tau noj tau haus.  Nws kuj yog ib yam uas peb ib txwm saib tias muaj nuj nqis tsi hais phav (parties) nomtswv twg, tau txhawb ua qhov tseemceeb los ntawm Governor Orville Freeman (a DFLer) thiab Elmer Anderson (a Republican).  Nyob rau xyoo 1970 thiab 1980, Minnesota yog lub lav uas nyob rau ntawm tsib lub lav uas kawm tau ntawv zoo tshaj plawg.

Tau ntau xyoo los, peb pom tias, peb tsis yog cia menyuam kawm ntawv pib qib kindergarten tuaj mus xwb tabsis kom pom tias, yog menyuam kawm ntawv ntxov tshaj ntawv haj yam zoo rau peb lub neej lawm yav tom ntej vim tias, thaum lawv pib kawm qib kindergarten xwb ces lawv twb txawj kawm ntawv lawm.  Peb twb tau raug qhuas tias, peb lub lav yog lub ntaus thawj rau sawvdaws cov lav.

Lub sijhawm uas peb tso tseg zuj zug peb tej nyiaj txiag rau kev kawm ntawv, peb cia li poob qig zuj zug yog muab piv rau lwm lub lav.  Nyob nruab ntsab ntawm  xyoo 2006 thiab 2007, peb poob thib 6 mus rau thib 13 lawm.  Hnub no, ib txhiab DFLers tseem tham txog txo nyiaj pab tsev kawm ntawv.  Txojkev uas txo nyiaj txiag rau tsev kawm ntawv, tshwjxeeb yog rau lub sijhawm kev noj haus poob qig, yuav ua rau Minnesota txojkev kawm ntawv haj yam poob mus rau qhov uas tsis zoo.  Tsis tsim nyob cia peb yuav qhov no. 

Yog li ntawv, peb yuav ua li cas?

  • Peb tshem txojcai uas No Child Left Behind (NCLB) es cia cov xibfwb tswj lub hoobchav kawm
  • Peb txhawb kom txojkev qhia ntawv no yog ib yam haujlwm uas ntxim nyiam los ntawm kev pab txhawb kom muaj cov xibfwb uas txawj qhia los cob qhia cov xibfwb tshiab.
  • Peb txhawb new Minnesota Miracle thiab kom txhawb txojkev kawm ntawv pib qib E-12 ntev-ntev mus rau yav pemsuab.

Higher Education

Thaum tus thawj tebchaws Lyndon Johnson suam npe rau tsab cai Higher Education Act rau xyoo 1965, nws hais tias, "Tsis muaj lwm qhov chaw uas lub tebchaws yuav tsim nyog nqig peev pab."

Nws hais yeej yog - tiamsis ib nyuag lig zog yog muab soj ntsuam los.  Tom qab Kev Ua Tsov Tsog Thoob Ntiajteb zaum ob, thaum GI Bill tau txhawb kom muaj coob tug hluas mus kawm ntawv rau qib siab, cov neeg Amelikas uas ua neej nyob qib siab thiaj li tshwm los thiab nrog rau qhov no, kev vammeej rau kev noj kev haus thiaj li tau tshwmsim los. 

Minnesota muaj ntau zaj dabneeg hais txog txojkev vammeej vim yog txojkev mus kawm ntawv rau qib siab.  Peb muaj li 200 lub tsev kawm ntawv rau pejxeem thiab muaj cov tsev kawm ntawv uas yog kawm mus rau qib siab uas nomtswv tsis yog cov tswj.  Peb lub lav Minnesota yog qhov chaw uas menyuam kawm ntawv tiav ntau tshaj xws li yog thib yim nyob rau hauv Asmelikas teb.

Tau muaj li hais los no vim yog peb kub siab txhawb txojkev mus kawm ntawv mus rau qib siab uas yog txoj hau kev mus rau txojkev vammeej, thiaj li tsim tau lub tsevkawm ntawv qib siab hu ua University of Minnesota rau xyoo 1851, piv li tias av tau pub ib lub chaw kawm txuj.  Lub chaw kawm txuj no npaj los pab pejxeem kom coob li coob tau rau txojkev kawm ntawv, tsis yog rau cov neeg uas muaj nyiaj xwb.  Peb lub lav kev noj kev haus pom qhov zoo ntawm txojkev nqig peev rau kev kawm ntawv kom muaj tswvyim tsim tej yam tshiab thiab tsim kom txojkev lagluam zoo tshaj plawg kom tsub tau tej tibneeg uas muaj tswvyim zoo los nyob rau peb lub lav.  Kev kawm ntawv yog tus cag txheem ntawm txojkev vammeej kom muaj zog.

Tu siab ntau, txawm tias tej tsev kawm ntawv qib siab tus nqi pheejyig thiab zoo heev thaum pib los, niaj hnub nim no, tus nqi txawm nce sai tshaj li tsevneeg tus haujlwm nyiaj hli uas khwv tau los thiab tus nqi kim ntawd muab tej nyiaj txiag hauv lav noj du lug tsis txaus los dhia tej haujlwm uas tseem ceeb uas yuav pab rau tibneeg.  Nyob hauv qab Gov. Pawlenty, tus nqi them rau kev kawm ntawv qib siab nce lawm 50 percent thiab tseem nce zuj zug ceev heev li.  Cov uas kawm ntawv tiav rau qib siab tiv nqe hnyav heev thiab tej tus tibneeg uas muaj lub hlwb kawm tau ntawv zoo cia li tso tseg lawv txojkev kawm ntawv vim lawv them tsi taus tus nqi kawm ntawv.  Peb tab tom nyob rau lub sijhawm uas muaj tsawg-tsawg tus tibneeg mus kawm ntawv rau qib siab lawm thiab nyob rau lub sijhawm uas tsuas yog cov neeg kawm ntawv siab xwb thiaj li tau txoj haujlwm zoo uas them nqi siab.

Tiamsis peb tseem muaj tej yam teebmeem uas loj tshaj tej nqi kawm ntawv; peb tab tom muaj teebmeem txog txojkev saib tsis rau nqi rau yam zoo.  Vim yog txojkev tsis nqig peev rau yam zoo, lub tsev kawm ntawv University of Minnesota, peb lub kausmom kub, cia li poob rau txojkev kawm rau tej lub ntsiab tswvyim (subject areas) yog piv rau lwm lub lav.  Nov yog ib qhov uas tsis zoo rau peb lub lav.

Yog Minnesota yuav dhau tau ua ib lub lav uas kawm txawj kawm ntse kom muaj tswvyim ua tau haujlwm mus thoob ntiajteb thiab kho kom tau peb txojkev noj kev nyob kom vammeej rau yav pem suab, peb uav tsum hloov peb txojkev txhawb rau txojkev kawm ntawv rau txhua tus neeg pejxeem hauv Minnesota.  Peb muaj peevxwm ua kom lub lav Minne rau lub zog tseemceeb zog tsis txawg tag: tibneeg lub tswvyim.

Kuv tawm lub tswvyim li hauv qab no:

  • Nqig peev nyiaj txiag pab kom txojkev kawm ntawv qib siab kom zoo tshaj plawg
  • Sib txuas cov tsev kawm ntawv thiab cov chaw ua haujlwm kom sib nkag kis kom nrhiav tau haujlwm ua, tshwjxeeb yog rau cov chaw tsim xob fawsfab uas huv rau lub ntiajteb.
  • Pab kom txojkev kawm ntawv mus rau qib siab yuav yoojyim rau tej tub ntxhais mus kawm
  • Pab nyiaj txiag txhawb zog rau cov uas ua haujlwm rau lub teb lub chaw xws li tej tub ntxhais uas tau mus sib tua tiv thaiv lub teb lub chaw.

Health Care

 

Muab Kev Pab Mus Hoosmuam Rau Txhua Tus

Txojkev mus hoosmuam yog ib yam uas peb yuav tau muab saib rau nqi. Tamsim no thaum muaj leejtwg xav pib ib lub lagluam, lawv xav txog tug nqi them mus hoosmuam rau tus neeg uas ua haujlwm.  Thaum leejtwg xav hloov chaw ua haujlwm, lawv yeej xav txog tus nqi them mus hoosmuam.  Yog ib yam uas tsis meej pem li thiab nws ua rau lwm lub tebchaws tseem ua neej ua ntej peb yog hais txog txojkev uas pab tau txhua tus pejxeem tau mus hoosmuam.

Ib qhov uas tsis meej pem mas yog li no: Lub tswvyim ntawm phav Republican tau ntxias sawvdaws tias yeej tsis yog ib qhov zoo yog nomtswv pub pejxeem txhua tus tau kev pab rau kev mus hoosmuam.  Lawv xav tias, them nqi kim thaum mus ntsib hoosmuam ceev-ceev uas yog muaj mob hnyav tabsis yog yog mus hoosmuam tiv thaiv kom txhob muaj mob no ces kom them kim heev thiab.   Lawv los ho tsis kam hais txog cov neeg uas tsis muaj pabkasphais hoosmuas thaum lawv mus hoosmuam.  Thaum kawg peb cov pejxeej sawvdaws yog cov them lawv li nqi mus hoosmuam los ntawm peb tej nqi se av, ces ua rau nqi yuav pabkasphais hoosmuam kim ntxiv tuaj.  Lub ntsiab tseem ceeb yog li no, cov tswvyim no yog los ua kom peb them nqi kim tiamsis tau kev pab hauv hoosmuam tsis zoo. 

Cov uas tawm tsam kom txhob hloov txojcai kev mus hoosmuam tsis xav kom pejxeej to taub txog lub tswvyim uas tibneeg niaj hnub mus hoosmuam no.  Ua li no yog ua kom tibneeg txhob tau mus hoosmuam.  Muaj ntau tus tibneeg npaj yuav them tus nqi pabkasphais hoosmuam tiamsis tsis txais lawv vim yav dhau los tus neeg ntawv twb muaj ib tus mob lawm.  Pabkasphais hoosmuam xav tias, yuav them nqi hoosmuam hnyav rau cov neeg no.

Peb yeej tshem tsis tau kabmob phasnyaj.  Peb yeej muaj peevxwm ua tau tej yam tiv thaiv kom txhob kis  kabmob txawm peb tshem tsis tau lawv kom ploj tag.  Tej thaum peb yeej ntsib kev mob kev nkeeg.  Txhua tsus yeej ntsib kev mob kev nkeeg nyob rau tej lub sijhawm thiab hnub no, muaj ntau tus tibneeg pom tias lawv tsis muaj hoosmuam pabkasphais thaum lawv ntsib kev mob nkeeg.  Lawv tsuas cia siab tias, kev mob nkeeg txhob los raug rau lawv.

Tej zaum koj twb tsis muaj hoosmuam pabkasphais.  Tseeb tiag, koj paub cov neeg uas tsis muaj hoosmuam pabkasphais yav dhau los los yog cov uas tamsim no.  Yuav laug li ib feem kaum tus neeg uas nyob hauv Minnesota tsis tau muaj hoosmuam pabkasphais.  Tu siab ntau uas peb lub lav tseem zoo dua li ntau lub lav.  Txawm yog li ntawd los, peb lub lav Minnesota yuav laug muaj li 465,000 tus neeg uas tsis tau muaj hoosmuam pabkasphais.  Cov neeg no coob tshaj li cov neeg tag nrho uas nyob rau hauv lub nroog Minneapolis.  No yog ib yam uas txaus ntshai thiab yog ib yam uas tsis yog cai kiag.

Peb yuav tsum muaj ib txojkev tswjfwm zoo uas pab tau kom txhua tus neeg tau mus hoosmuam thiab pab kom tau tej neeg muaj mob, tsis yog tshuaj xyuas seb tibneeg puas muaj pabkasphais hoosmuam xwb.   Yog ib qhov uas txaus siab heev uas tau pom tus Obama tus thawj tebchaws tau npaj kom txhua tus pejxeem Amelikas muaj feem tau mus hoosmuam.  Minnesota yuav tau ua dejnum nrog rau txojkev tswjfwm tshiab no kom txhua leej txhia tus tau kev pab muaj feem mus hoosmuam.  Kuv ntseeg tias, qhov peb yuav tau muaj yog Medicare rau txhua leej txhia tus.  Niaj hnub no, Medicare tseem tsis tau zoo pis tsawg - nrog rau kev pab nyiaj txiag nram Federal tuaj, peb yuav saib xyuas kom meej kom tej nyiaj txiag no yuav raug siv mus rau qhov yog chaw zoo - kom txhua tus tau kev pab mus hoosmuam.  Medicare tau pab rau cov neeg uas laus lawm thiab cov uas ua tsi taus haujlwm, thiab tsim txojkev rau peb taug kom txhua tus pejxeem Minnesta tau kev pab mus hoosmuam rau yav pemsuab.

Ua kom Lub Lav Thoob Plawg Rov Muaj Haujlwm Ua

Tau kawm ntawv hauv high school nyob hauv Worthington tiav nyob sab qabteb thiab sab hnub poob hauv Minnesota, hauv kuv lub siab muaj ib qhov chaw tshwjxeeb rau cov zos me thiab rau cov zejzog nyob rau tom ntug zos.  Cov zos me yog lub chaw uas hloov kuv lub neej kom ua yam zoo thiab coj kom zoo nyob rau hauv Minnesota.  Yeej tsi yog ib yam me, tej kev zoo uas kuv kawm tau hauv cov zos me no tau hloov kuv lub neej, kuv thiaj li zoo li kuv no.

Tabsis, hnub no, tej zos me no tau ntsib lub neej nyuaj rau kev noj kev nyob.  Ntau zuj zug, loj tshaj qhov uas cov chaw ua haujlwm xa khoom txawv tebchaws yog tej me tub me nyuam. 

Tibneeg tau khiav ntawm tej zos me vim tias nws tsis muaj haujlwm zoo rau tej menyuam yav pemsuab lawm.  Kuv paub tias, cov zos me no yeej muaj ntau yam zoo uas yog zoo chaw rau tsevneeg nyob, mus kawm ntawv, npaj lub neej, thiab npaj tsevneg lub neej.  Tibneeg khiav tej zos me vim tsi yog lawv xav khiav.  Lawv yuav tau khiav vim yog ntau zaug lawv tsis muaj lwm txojkev mus lawm. 

Tau ntau xyoo, Minnesota niaj hnub ntsia seb puas muaj cov lagluam sab nraud los rau hauv zos thiab cawm kom tej thajtsam los yog tej zos tau haujlwm ua.  Peb txojkev tswj fwm kev lagluam tsuas pab cov lagluag uas loj xwb xws li tej lagluam tsim ub tsim no, uas tau nyaib chaw, thiab tsim kom lawv lub lagluam koj loj xwb.  Muaj ntau zaug, cov lagluam loj no tau kev pab rau kev them se, ntxiv rau tej nyiaj pab thiab nyiaj qiv uas them paj tsawg.  Qhov tseeb mas cov lagluam uas loj no tau txais nyiaj ntau txog lab thiab yoojyim tsim lawv lub lagluam dua li cov lagluam me uas tau txais xws li $2,500.00 los pib thiab tsim lawv lub lagluam.

Nyob rau ib thajtsam twg, yuav tsum muaj ntau hom lagluam, kev noj kev nyob thiaj li yuav ruaj ntseg.  Peb yuav tau npaj ntau hom lagluam nyob rau hauv tej zos me.  Thaum uas peb tsuas tsom-npaj kom muaj cov lagluam uas loj thiab pab tau peb muaj noj muaj haus xwb ces peb pheej ua txhua yam kom cov lagluam loj no zoo siab, tiamsis yog thaum cov lagluam no tshais chaw lawm mus rau lwm qhov, peb yuav ua li cas.  Ntxiv ntawm qhov no, feem ntau, tej nyiaj uas lawv kasnplais yuav tawm hauv peb tej zejzog mus rau lawv lub hauvpaus loj uas nyob rau lwm lub lav los yog lwm lub tebchaws, ces cov nyiaj no tsis los pab hauv Minnesota lawm.

Piv txwv li no, Pawlenty txojkevcoj lub tswvyim mas yog los txhawb cov lagluam me tiamsis twb tsis pom cov lagluam me no vammeej li.  Lub koomhaum Job Opportunity Building Zones (JOBZ) uas Tim Pawlenty nthuav tawm xyoo 2004 yog tsim los kom cov lagluam me tshiab no kom txhob tau them se ntau.  Tabsis txojkev pab no tau ntsib txojkev tsis sib haum, ib ntsab mas vim yog tsis pom tej lagluam me no txojkev vammmeej thiab vim tias, Tim Pawlenty tsis kam nthuav tawm seb tej lagluam me no txojkev vammeej nce qib li cas.  Lub 12 hlis tim 2006, cov xovxwm nthuav tawm los ntawm Center for Rural Policy and Development tau nthuav tej qib teebmeem ntawm JOBZ, nws qhov teebmeem ces tsuas yog hloov tej lagluam cov chaw ua haujlwm xwb, "ua kom ib lub zos tawm tsam ib lub zos thiab thaum kawg tsim tsis tau ib yam dab tsi zoo rau lub lav Minnesota."

Tib lub sijhawm no, peb twb pab tsis txhij rau peb tsevneeg ua liaj ua teb uas yog cov txha caj qaum rau kev noj kev haus hauv lub lav Minnesota.  Lawv tes dejnum rau txojkev cog qoob cog loo tshiab yuav yuav tau raug txhawb.

Ua ib tug thawj hauv lub lav, txhua-txhua hnub, kuv yuav npaj kom muaj haujlwm ntau thiab txhawb tsa kom tej zos me nce qib zoo.  Hauv qab no yog tej yam uas peb tsim nyog yuav ua:

  • Muab lub JOBZ tshem povtseg vim nws tsim tsis tau haujlwm tshiab.
  • Pab cov tub qoob tub loo muag thiab tshaj tawm lawv tej qoob loo zoo uas zoo.
  • Npaj tej lagluam uav los ua dejnum txhawb Minnesota lub zog thiab pab tej yam nqi zog rau lagluam kom zoo tshaj li qhov uas them se tsawg.
  • Tso tseg txojkev uas cov lagluam qub thiab me los mus tawm tsam cov lagluam loj thiab tshiab. Ua kom lub lav Minnesota yog lub chaw kom sawvdaws muaj feem sib luag zog los ua lag ua luam.
  • Ua kom cov zejzog nyob rau tom ntug zog tau Internet. Internet yog txojkev tshiab uas loj rau txhua yam lagluam.
  • Npaj kev qiv nyiaj kom mus pab thoob lub lav.
  • Kho kom cov tub lag tub luam nyiam pib lagluam muaj feem siv tau cov tswvyim txhua yam los pab lawv kom lawv txojkev lagluam vammeej.